PROSTKIHISTORIA W FOTOGRAFII


Egz. bezpłatny, v. 08 - art. 23, PROSTKI: Galeria, Historia, Ciekawostki, 2017.12.17


Historia 1432 – 1945.


Pierwsza wzmianka o miejscowości Prostki datuje się od 1432r., kiedy to w starej mazurskiej wsi osiedlają się trzej bracia Prostkowie: Jan, Kacper i Mikołaj. Od ich to nazwiska bierze się nazwa, która przez wiele wieków nieco zmieniona, ukształtowała się ostatecznie jako Prostki. W latach 1432-1657 znajdowały się na obszarze Prus Książęcych, od 1657 r. będących w unii z Brandenburgią, po rozbiorach Polski na obszarze Królestwa Prus, zaś od 1871 r. zjednoczonych Niemiec. Od założenia miejscowości do 1795 r. w okolicach Prostek stykały się granice Prus, Korony i Litwy. Zostało to uwidocznione z inicjatywy Albrechta Hohenzollerna w 1545, poprzez postawienie pierwszego na tych ziemiach słupa granicznego.

Pierwszą data historyczną dla Prostek jest rok 1482, kiedy to komtur ryński nadał Marcinowi i Janowi, synom Tyburcego 20 włók ziemi na prawie magdeburskim. W 1509 roku Marcin, sędzia ziemski, stary Paweł Mały, Marcin i Jan – synowie Tyburcego oraz Paweł z Prostek otrzymali przy Niedźwiedzkim 7,5 włóki na prawie magdeburskim z obowiązkiem 1/2 służby zbrojnej.

#Alternatywnie: Obszar przygraniczny Prostki od zawsze był punktem kontroli paszportowej i komorą celną na trasie Ełk – Grajewo / Warszawa lub Białystok, a ruch graniczny był tu stosunkowo duży. Możliwe, że karczma na granicy istnieje dłużej niż wieś, która otrzymała akt lokacyjny w 1482r., kiedy to komtur ryński Georg Ramung von Ramegk nadał niejakiemu Tyburcemu 20 włók gruntu po obu stronach rzeki Ełk. Nazwa wioski wywodzi się od tego, że rzeka przepływa tu przez granicę w linii prostej (pol. „prosto”) i nie ma nic wspólnego z alkoholem.” = na podst. www.ostpreussen.net

Z dostępnych źródeł wynika, że Prostki były średniej wielkości wsią graniczną, która w roku 1867 liczyła 490 stałych mieszkańców tzw. miejscowych. W 1866 roku otwarta została linia kolejowa Białystok-Grajewo-Ełk, którą w 1871 przedłużono do Königsberga (Królewca, obecnie Kaliningradu). Z otwarciem linii kolejowych i stacji przeładunkowej wiązał się szybki rozwój miejscowości, zahamowany podczas I wojny światowej, a ponowiony i zintensyfikowany w okresie międzywojennym z inicjatywy niemieckich władz (elektrownia, teatr, 3 kina, kolejowe (22 tory) i drogowe przejście graniczne i inne obiekty).

granica w roku 1914
Fotografia przedstawia przejście graniczne ok. 1914 r.

Rozbudowa sieci kolejowej i systematyczny wzrost przewozów towarów spowodował niezwykle szybki rozkwit wsi. Rozwijało się budownictwo, powstawało wiele zakładów rzemieślniczych, a stan ludności miejscowej w ciągu paru lat wzrósł do tysiąca. W 1880 roku miejscowość zamieszkiwało 1300 osób, pod koniec XIX w. ponad 2000 a w 1910 roku było już prawie 2700 mieszkańców. W związku z poważnym rozwojem Prostek przeniesiono tu w 1910 roku parafię z Ostrykołu. Biorąc pod uwagę setki robotników najemnych i przejezdnych liczbę mieszkańców można okreśłić na grubo ponad 3 tysiące. W ciągu ok. 40 lat liczba stałych mieszkańców wzrosła o 550%. Urzędowa nazwa osiedla wówczas brzmiała Prostken.

W/w informacje tłumaczą również powstanie (nieoficjalnie) dwóch części miejscowości: Prostek (czyt. nowych Prostek) i Starych Prostek. Otóż rozwój kolei i usług spowodował rozbudowę osiedla tuż przy i wzdłuż linii kolejowej. Największe budynki przy obecnej ulicy 1 Maja nie były domami mieszkalnymi. Wzdłuż głównej ulicy (nazwanej w latach wojny ulicą Adolfa Hitlera) powstał bank, restauracja, bary piwne, szkoła, kościoły, kina, teatr oraz mieszkania dla ważniejszych urzędników.

Podobno nic co dobre nie trwa wiecznie. Podczas I wojny światowej Prostki znalazły się w obszarze działań wojennych. Miejscowość została zniszczona w ponad 50% a dobrze prosperująca i rozwijająca się osada zaczęła tracić na swoim znaczeniu. W okresie międzywojennym nastąpiła częściowa odbudowa Prostek. Jednakże z uwagi na zaprzestanie handlu z Polską rozkwit miejscowości uległ zahamowaniu. Warto zaznaczyć, że Prostki nigdy nie odzyskały już swojej świetności. Ostatnie działania wojenne strawiły w Prostkach dwa kościoły, trzy kina, teatr, bank, elektrownię, aptekę, wszystkie zakłady usługowe i placówki handlowe oraz ponad 50% budynków mieszkalnych. Z 2300 mieszkańców w 1939 roku w 1946 pozostało 752.

Сергей Тхоржевский w powieści “Разбег над пропастью” w 1936 roku tak opisał swój pobyt w Prostkach

За чертой границы виднелась деревня Prostken. Отличное шоссе, обстроенное каменными домами, деревня с лавками и магазинами, меня удивило наличие в деревне Ресторана и пивных (bier-halle). По шоссе ездили на велосипедах гимназистки и солидные фрау, торговал газетный киоск.

Do 1 września 1939 roku Prostki były niemiecką miejscowością graniczną w ówczesnych Prusach Wschodnich. W okresie II wojny światowej w pobliskich miejscowościach Bogusze i Kosówka znajdowały się niemieckie obozy: dla jeńców radzieckich, włoskich ( wielu zginęło) oraz obóz przejściowy dla Polaków i Żydów.

W dniu 22 stycznia 1945 r. Prostki zostały wyzwolone spod długoletniej okupacji niemieckiej. Po zakończeniu działań wojennych na mocy ustaleń konferencji w Jałcie i Poczdamie o podziale tzw. Ziem Odzyskanych pomiędzy Polskę i ZSRR miejscowość znalazła się w granicach naszego kraju. Władza ludowa jednak nie kwapiła się do odbudowy “niemieckiej” wszak miejscowości. Uszkodzone budynki nie były praktycznie remontowane. Zazwyczaj były rozbierane a czerwona, palona cegła była wykorzystywana do odbudowy niekoniecznie Prostek. Po wojnie administracyjnie włączono Prostki do powiatu ełckiego. W 1950 roku przeprowadzono jednak reorganizację, w wyniku której Prostki znalazły się w powiecie grajewskim. Był to duży krok naprzód w rozwoju gospodarczym i całej infrastruktury miejscowości (z tym bym akurat polemizował). Dlatego też nowy podział administracyjny z 1954r. spowodował, iż Prostki otrzymały status osiedla. Z dniem 1 lipca 1976r. w wyniku zmian administracyjnych w Polsce, Prostki włączono do województwa suwalskiego, z jednoczesnym obniżeniem statusu miejscowości.

Obecnie gmina Prostki jest jedną z większych gmin województwa warmińsko-mazurskiego, a sama miejscowość liczy ok. 3000 stałych mieszkańców.

«

»