PROSTKIHISTORIA W FOTOGRAFII


Egz. bezpłatny, v. 08 - art. 23, PROSTKI: Galeria, Historia, Ciekawostki, 2017.05.23


Słup graniczny


Najstarszym, najcenniejszym, unikalnym nie tylko w skali Polski i do dziś istniejącym zabytkiem historycznym w okolicy Prostek jest słup graniczny, stojący między Prostkami a wsią Bogusze nad rzeką Ełk, wybudowany w 1545 r. Tutaj bowiem w sierpniu 1545 r. spotkały się komisje graniczne Prus i Litwy pracujące przy delimitacji (wytyczaniu) granicy między Prusami i Rzeczpospolitą Obojga Narodów. Na pamiątkę tego spotkania, na styku trzech granic: Korony, Litwy i Prus, postawiono murowany słup graniczny, kształtem przypominający kapliczkę.

słup graniczny
Fotografia słupa granicznego pochodzi prawdopodobnie z lat 1904-1914. Za słupem widoczny fragment rzeki Ełk

Na wschodniej ścianie słupa wmurowana jest tablica z piaskowca. Prawdopodobnie tablica oryginalna, która na początku XX wieku (ok. 1907 r.) została wywieziona do muzeum w Królewcu, była wykonana z czarnego marmuru(?). Nad tablicą umieszczono dwa herby: Pogoń (herb Litwy) i branderburski orzeł z koroną na szyi z literą S (od Sigismundus-Zygmunt) na piersi, znakiem zależności lennej Prus Książęcych od Polski. Łaciński napis mówi, że słup ten oddziela kraj Zygmunta Augusta od kraju Albrechta I.

Quando Sigismundus patriis Augustus in oris Primus et Albertus Marchio iura dabant, Ille Iagiellonis vetersque binominis urbes Hicque Borussorum pace regebat opes, Haec erecta fuit moles, quae limite fines Signat et amborum separat arva Ducum Anno MDXLV. Mense Augusto

co w przekładzie na język polski oznacza:

Kiedy Zygmunt August sprawował rządy w państwie ojca a (jednocześnie) margrabia Albert I panował, ów nad Jagiełły dwojga imion starodawnymi grodami, ten nad krajem Prusów w pokoju piastował władzę, wzniesiony został ten słup, który miał oznaczać linię graniczną kraju oraz rozgraniczać tereny obu władców Roku 1545. Miesiąca sierpnia

Autorem tekstu był Jerzy (Georg) Sabinus, pierwszy rektor uniwerytetu królewskiego i to On prawdopodobnie ufundował opisywaną powyżej tablicę.

Postawienie tego granicznego słupa właśnie w miejscu, gdzie dotychczas się znajduje nie było przypadkowe. Tutaj bowiem, poprzednio miał stać słup graniczny, oznaczający granicę dawnych ziem Prusów, Jaćwingów i Mazowsza.

W 1545 roku książe Albrecht kazał wznieść w pobliżu Prostek słup graniczny zwany „ostrokollnische Grenzsäule“, aby oznaczyć przebieg granicy ustalony na mocy pokoju meleńskiego z 1422 roku. Uznano go także w 1525r. pokojem z królem Zygmuntem I, lecz dokładny przebieg granicy ustalono dopiero później podczas żmudnych negocjacji. Ta wschodnia i południowa granica Prus Wschodnich była kiedyś jedną z najtrwalszych granic Europy i do 1945 roku najstarszą granicą Niemiec. Obowiązująca na mocy traktatu kaliskiego z 1343 roku południowa granica Prus Wschodnich przebiegająca od Działdowa do Prostek utrzymała się przez minimum 602 lata, niektórzy są zdania, że nawet 692 lata, od roku 1326! – na podst. www.ostpreussen.net.

#Ciekawostka. Wśród miejscowych krążyła legenda o skarbie ukrytym w słupie lub pod jego fundamentem. Z wiadomych względów słup był systematycznie niszczony i podkopywany. Ostatecznie został zrujnowany do tego stopnia, że groził zawaleniem. W roku 1906 został jednak odrestaurowany i z niewielkimi zmianami przetrwał do dzisiaj. Prawdopodobnie wówczas wymieniono również tablicę, której oryginał został umieszczony w muzeum w Królewcu.

«

»